Skip to content

Cyflwyniad i Gonfensiwn Cymru Gyfan gan Syr Emyr Jones Parry

Llywodraeth Cynulliad Cymru

Cyflwyniad i Gonfensiwn Cymru Gyfan gan Syr Emyr Jones Parry

Roeddwn yn falch iawn o gael fy ngwahodd i fod yn Gadeirydd Confensiwn Cymru Gyfan. Ar ôl gyrfa o wasanaeth cyhoeddus ym Mhrydain, mae'n dda ymwneud yn uniongyrchol â Chymru.

Rwy'n edrych ymlaen at ddychwelyd a mynd i'r afael â'r her hon.

Felly beth yw Confensiwn Cymru Gyfan? Cyfle ydyw i bobl Cymru fynegi eu barn i ni ar ddeddfu, a phwy ddylai fod yn llunio'r deddfau hynny yn eu barn hwy. Deallaf y gallai hyn swnio ychydig yn haniaethol neu'n 'academaidd' ond mae'n bwysig ein bod yn deall sut y caiff ein deddfau eu llunio, gan eu bod yn cael eu llunio yn ein henw ni.

Nid oes modd osgoi'r ffaith bod deddfu'n broses gymhleth; mae'n anodd deall gwahanol delerau a phrosesau perthnasol yn llawn, ond gallwn ddechrau â'r egwyddorion sylfaenol.

Felly sut y caiff deddfau eu llunio ar hyn o bryd? Yn syml gall Cynulliad Cenedlaethol Cymru ond basio deddfau, a elwir yn Fesurau, mewn meysydd portffolio polisi datganoledig penodol, a elwir yn Faterion. Mae'r rhestr o Faterion yn weddol fyr ar hyn o bryd, ond gellir ychwanegu Materion newydd drwy ganiatâd Senedd y DU.  Mae Gorchmynion Cymhwysedd Deddfwriaethol yn un ffordd o ychwanegu Materion newydd; mae Mesurau Llywodraeth y DU yn ffordd arall y gellir ychwanegu Materion.  Felly, ar hyn o bryd ceir dull cynyddrannol gyda'r Cynulliad yn cynyddu'r meysydd portffolio lle y gall basio Mesurau yn raddol. Dyma'r dull a nodir yn Rhan 3 ac Atodlen 5 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

Neu, mae'n bosibl y ceir proses lle byddai'r Cynulliad Cenedlaethol yn ennill pwerau deddfu llawn mewn pecyn o feysydd polisi datganoledig, a fyddai'n trosglwyddo'n awtomatig i'r Cynulliad Cenedlaethol pe bai pobl Cymru yn pleidleisio o blaid eu trosglwyddo mewn refferendwm. Byddai hyn yn golygu na fyddai angen caniatâd Senedd y DU mwyach ar sail achosion unigol. Felly gellir ystyried hyn yn ddull "ar yr un pryd"; fe'i nodir yn rhan 4 ac Atodlen 7 i Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006.

Swyddogaeth y Confensiwn fydd ysgogi a hwyluso dadl yng Nghymru am y ddau ddull gwahanol, a rhoi gwybod i Weinidogion am y dadleuon y mae pobl Cymru yn eu hystyried yn berthnasol i'r ddwy ochr.

Mae Pwyllgor Gweithreol Confensiwn Cymru Gyfan yn cynnwys 16 o bobl yn ogystal â minnau - wyth o blith sefydliadau allweddol ledled Cymru, pedwar o blith y prif bleidiau gwleidyddol a phedwar a ddewiswyd o blith y rhai a wirfoddolodd. Roedd yn bleser ymwneud â'r broses o recriwtio aelodau, roedd yr ymgeiswyr yn rhagorol ac roedd yn anodd iawn dewis yr 16 olaf. Mae'r canlyniad terfynol yn ymddangos yn ardderchog; daw aelodau'r pwyllgor o bob cefndir, ac maent yn meddu ar brofiadau, rhinweddau a thalentau amrywiol - maent yn griw hynod o ddiddorol! Credaf ein bod wedi taro cydbwysedd da a hyderaf fod gennym y cymysgedd priodol o bobl a fydd yn gallu ymgysylltu â phob sector o gymdeithas yng Nghymru. Mae pawb yn edrych ymlaen at ddod i adnabod ein gilydd a chydweithio. 

Er mai'r pwyllgor fydd yn gyfrifol am lywio gwaith y Confensiwn a llunio'r adroddiad terfynol, bydd y Confensiwn ei hun yn agored i bawb sydd eisiau bod yn rhan o'r drafodaeth. Fy nod fydd bod yn agored - yn agored i'r holl ddadleuon ac ystyriaethau ac yn agored i bawb yng Nghymru. Dyma eich cyfle i fynegi eich barn ar ddyfodol Cymru. Rydym am glywed eich barn a'ch safbwyntiau - manteisiwch ar y cyfle hwn!

Dolenni perthnasol

Deunydd i gefnogi'r dadl.