Skip to content

Pwerau deddfwriaethol

Llywodraeth Cynulliad Cymru

Pwerau deddfwriaethol

Yng nghyfarfod ein Pwyllgor Gweithredol ar 5 Tachwedd cawsom ein briffio'n drylwyr ar ddarpariaethau Deddf Llywodraeth Cymru 2006. Amlinellodd hyn gymhlethdod prosesau ac yn wir yr eirfa. Ein her yw egluro ei hanfod mewn modd syml.

Mae'r rhan fwyaf o'r ddeddfwriaeth sydd ar waith yng Nghaerdydd yn deillio o benderfyniadau a wnaed gan weinidogion heb fod angen cymeradwyaeth y Cynulliad Cenedlaethol. Mewn meysydd fel addysg ac iechyd, mae gweinidogion yn gwneud penderfyniadau o dan bwerau a roddwyd iddynt mewn deddfwriaeth a fabwysiadwyd yn flaenorol yn San Steffan. Yn yr un modd, gallant weithredu cyfarwyddebau'r Undeb Ewropeaidd. 

Mae gan y Cynulliad ei bwerau ei hun i basio deddfau, a elwir yn Fesurau.  Dim ond yng Nghymru y mae'r rhain yn gymwys ac maent yn cyfateb i Ddeddfau Seneddol a gymeradwywyd gan San Steffan. Mae Mesurau'r Cynulliad fel deddfwriaeth sylfaenol, hynny yw cyfraith nad yw o ganlyniad i ddeddfwriaeth bresennol nac yn deillio ohoni, ond a lunnir yn y Cynulliad ac a gytunir gan y Cynulliad.

Hyd yma, mae pwerau'r Cynulliad i basio Mesurau wedi'u cyfyngu i feysydd polisi penodol lle mae wedi cael pwerau deddfu. Mae Deddf 2006 yn nodi 20 o feysydd y gallai'r Cynulliad gael cymhwysedd i ddeddfu ynddynt. Gallai hyn ddigwydd mewn un o ddwy ffordd:

Yn gyntaf, gall y Cynulliad gyflwyno deiseb i ddau D?'r Senedd i drosglwyddo rhan o un o'r meysydd hyn i'r Cynulliad. Os cytunwyd ar hynny, byddai'r Cynulliad wedyn yn gallu pasio mesurau yn y maes a drosglwyddwyd. Mae'r dull hwn yn fodd i wella'n sylweddol ar gwmpas y Cynulliad i fabwysiadu deddfwriaeth sylfaenol.

Y dewis amgen fyddai cytuno ar gymhwysedd y Cynulliad i weithredu ym mhob un o'r 20 o feysydd ar yr un pryd mewn un penderfyniad. Byddai hyn yn gweithio fel a ganlyn. Mae Deddf 2006 yn caniatáu i'r Cynulliad gynnig refferendwm y Cymry. Os cytunwyd ar hynny gan ddau D?'r Senedd, a phe bai'r mwyafrif yn pleidleisio o'i blaid, yna byddai'r pwerau ym mhob un o'r 20 o feysydd yn cael eu trosglwyddo i'r Cynulliad, a fyddai wedyn yn ei wneud yn gymwys ac yn ei alluogi i basio cyfreithiau, a elwir yn Ddeddfau, yn unrhyw un o'r meysydd hyn ar unwaith.

Bydd y Confensiwn yn annog trafodaeth ynghylch a yw rhoi mwy o bwerau i'r Cynulliad Cenedlaethol yn ddymunol. Beth fyddai goblygiadau'r cynnydd mewn pwerau i'r Cynulliad, y gwasanaeth sifil, y gymdeithas sifil, awdurdodau lleol a phawb arall â diddordeb. Yn benodol beth yw manteision ac anfanteision y ddau lwybr. Mae angen barn pobl Cymru arnom ar y gwahanol agweddau.